πολλαὶ μορφαὶ τῶν δαιμονίων,
πολλὰ δ᾽ ἀέλπτως κραίνουσι θεοί·
καὶ τὰ δοκηθέντ᾽ οὐκ ἐτελέσθη,
τῶν δ᾽ ἀδοκήτων πόρον ηὗρε θεός.
τοιόνδ᾽ ἀπέβη τόδε πρᾶγμα.
[Πολλές μορφές αλλάζουν οι θεοί
και πολλά φέρνουν ανέλπιστα στο φως.
Αυτά που περιμέναμε δεν έγιναν
κι ο θεός βρήκε τρόπο να κάνει πράγματα απροσδόκητα.
Έτσι φτάσαμε στο τέρμα.]
Ευριπίδης, Βάκχαι, στιχ. 1388 – 1392
Όσοι τίμησαν με την προσοχή τους το άρθρο μου της 2ας Μαΐου 2025 «Ο αυτοκαθορισμός της πολιτικής κοινότητας» ίσως έκριναν βιαστικό τον χαρακτηρισμό ἐπιμύθιον για την απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας επί της υποθέσεως των ιδιωτικών Ανωτάτων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων, η οποία τότε –μετά τη συζήτηση στο ακροατήριο– απλώς αναμενόταν να δημοσιευθεί και τώρα θα σχολιασθεί από πολλούς με επαίνους και επικρίσεις. Δεν προτίθεμαι να επαινέσω ή να επικρίνω την απόφαση με νομικά επιχειρήματα. Σημασία έχει να γίνει κατανοητό το ζήτημα πώς επιχειρείται να διευθετηθεί μια πληθύς αντινομιών, οι οποίες με την εμμονή τους απειλούν τόσο την υγιή λογική με θάνατο –όπως θα έλεγε ο θεμελιωτής του καθαρού λόγου Kant– όσο και την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση με ματαίωση. Εννοώ, βεβαίως, τις αντινομίες που γεννά αναπόφευκτα ο διαμοιρασμός της κυριαρχίας.
Μετά την προ εικοσαετίας αποτυχία της προσπάθειας για τη θέσπιση ενός Συντάγματος της Ευρώπης (λόγω της έκβασης των δημοψηφισμάτων στη Γαλλία και στην Ολλανδία) διαπιστώθηκε με περισσή μελαγχολία σε κέντρα εξουσίας και σε επιστημονικά συνέδρια ότι «δεν υπάρχει ευρωπαϊκός λαός». Έκτοτε η επανάληψη του εγχειρήματος κατέστη αδιανόητη. Σήμερα ουδέ καν η αναθεώρηση της Συνθήκης της Λισαβόνας είναι πολιτικά εφικτή, μια σειρά οικονομικών κρίσεων συρρικνώνει το μεταπολεμικό επίτευγμα της κοινωνίας των δύο τρίτων στο ένα τρίτο κατά μέσο όρο αποδυναμώνοντας τα φιλοευρωπαϊκά κόμματα, οι δε δηλώσεις της εκπροσώπου της Ευρωπαϊκής Ένωσης επί θεμάτων εξωτερικής πολιτικής μόνον ανησυχία γεννούν.
Υπάρχουν, όμως, η λειτουργική αποδυνάμωση των κρατών μελών και η αοριστία της έννοιας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Αυτά αρκούν α) για να συντηρείται μια λαϊκή προσδοκία και β) για να μεθοδεύεται η de facto ενίσχυση των οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης εις βάρος των κρατικών οργάνων. Το δεύτερο σημαίνει ότι την αδυναμία θέσπισης νέων καταστατικών κειμένων καλείται εφεξής να αναπληρώνει ο δικαστής με μια έκπαλαι γνωστή μέθοδο: τη μέθοδο της στρέβλωσης των νοημάτων των ισχυόντων καταστατικών κειμένων κατά την εφαρμογή τους. Καλείται, δηλαδή, να ενεργεί όπως οι καλόγηροι μεσαιωνικού μοναστηριού, οι οποίοι μέσα σε μια χρονική περίοδο νηστείας, πριν φάγουν τη χήνα τους, τη βάπτισαν «ψάρι».
Όταν έγινε γνωστό το διατακτικό της αποφάσεως του Συμβουλίου της Επικρατείας, υπέμνησα στο άρθρο μου «Η επιδίωξη της ασφαλούς δουλείας» (11.7.2025) τη φράση του Θουκυδίδη (3,82,4) που αποδίδει το διαχρονικά παθολογικό φαινόμενο της στρέβλωσης των νοημάτων: καὶ τὴν εἰωθυῖαν ἀξίωσιν τῶν ὀνομάτων ἐς τὰ ἔργα ἀντήλλαξαν τῇ δικαιώσει. [Για να δικαιολογούν τις πράξεις τους άλλαξαν τη συνήθη σημασία των λέξεων.] Τώρα δεν χρειάζεται να προσθέσω πολλά. Διαβάζοντας το πλήρες κείμενο της αποφάσεως και δίδοντας ιδιαίτερη προσοχή στη σκέψη 37 ο αναγνώστης της καλείται να κρίνει αν εμπιστεύεται το Δικαστήριο με τη νέα αποστολή, την οποία του ανέθεσαν τα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το ίδιο ασμένως απεδέχθη.
Ο Κωνσταντίνος Αλ. Πισπιρίγκος είναι Σύμβουλος της Επικρατείας ε.τ. Διετέλεσε μέλος του Ειδικού Δικαστηρίου του άρθρου 86 του Συντάγματος (2015), πρόεδρος της Δευτεροβάθμιας Επιτροπής Διαιτησίας επί των συλλογικών διαφορών εργασίας (2015) και της Επιτροπής εξέτασης των αιτημάτων των αντιρρησιών συνείδησης (1998 -1999), απεσταλμένος του Συμβουλίου της Ευρώπης (Venice Commission) στο Συνταγματικό Δικαστήριο της Αρμενίας για συνεργασία κατά την εκδίκαση εκλογικών ενστάσεων (1999), μέλος της Επιτροπής Σύνταξης του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας (1998) και της Κεντρικής Νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής (1996 -1997). Δίδαξε στην Εθνική Σχολή Δικαστικών Λειτουργών «Δικονομία της αιτήσεως ακυρώσεως» (2009 -2014). Στον τρίτο διεθνή πανεπιστημιακό διαγωνισμό εικονικής δίκης Ρωμαϊκού Δικαίου (3rd International Roman Law Moot Court Competition) διηύθυνε τη διαδικασία της τελικής αναμέτρησης (27.3.2010). Παλαιότερες νομικές μελέτες του δημοσιεύθηκαν στα περιοδικά «Το Σύνταγμα» και «Ισοπολιτεία». Οι πιο πρόσφατες, οι οποίες συνδέονται με τα ζητήματα της οικονομικής κρίσης (PSI και Ιδιωτικοποιήσεις μέσω ΤΑΙΠΕΔ) που χειρίσθηκε στην Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας, ανακοινώθηκαν σε επιστημονικές εκδηλώσεις και δημοσιεύθηκαν στα περιοδικά «Εφημερίδα Διοικητικού Δικαίου» και «Θεωρία & Πράξη Διοικητικού Δικαίου». Από τις Εκδόσεις Σάκκουλα Α.Ε. (Αθήνα – Θεσσαλονίκη) κυκλοφορούν τα δοκίμιά του «Αντιλήψεις αρχαίων Ελλήνων για τη δικαιοσύνη» (2018) και «Δίκαιο και Πολιτική στις δημηγορίες του Θουκυδίδη» (2020).