Ι. Θα ξεκινήσω την ομιλία μου όχι μόνον ως νομικός ή ως πρώην Αντιπρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ), αλλά και ως πολίτης: η ιστορία θα κρατήσει από την απόφαση 1918/2025 ότι συνιστά μια πρωτιά μεν, πλην όμως προβληματική πρωτιά. Η πρωτιά αυτή συνίσταται...
Ευρωπαϊκή Ένωση
Το βιβλίο του Alain Supiot, Όταν κυβερνούν οι αριθμοί: Παραδόσεις στο College de France (2012-2014),[1] συνιστά μια εντονότατη και, ταυτόχρονα, ιδιαίτερα οξυδερκή κριτική του φαινομένου που ο συγγραφέας αποκαλεί «διακυβέρνηση μέσω των αριθμών» και ορίζει συνοπτικά ως...
1. Εισαγωγή Στις 7 Οκτωβρίου 2025, δημοσιεύτηκε η με αριθμό 11/2025 απόφαση του, κατά το άρθρο 99, παρ. 1, του Συντάγματος και τον ν. 693/1977, Ειδικού Δικαστηρίου προς εκδίκαση αγωγών κακοδικίας (εφεξής: «ΕΔΑΚ»), στην οποία τίθενται για πρώτη φορά στην ελληνική...
πολλαὶ μορφαὶ τῶν δαιμονίων, πολλὰ δ᾽ ἀέλπτως κραίνουσι θεοί· καὶ τὰ δοκηθέντ᾽ οὐκ ἐτελέσθη, τῶν δ᾽ ἀδοκήτων πόρον ηὗρε θεός. τοιόνδ᾽ ἀπέβη τόδε πρᾶγμα. [Πολλές μορφές αλλάζουν οι θεοί και πολλά φέρνουν ανέλπιστα στο φως. Αυτά που περιμέναμε δεν έγιναν κι ο...
Η αγροτική ανάπτυξη συνιστά αναπόσπαστο συστατικό της ευρύτερης κοινωνικοοικονομικής δυναμικής, διαμορφώνοντας τόσο την οικονομική βιωσιμότητα των αγροτικών κοινωνιών όσο και την οικολογική ισορροπία των εθνικών εδαφών. Στο σύγχρονο θεσμικό περιβάλλον, όπου οι...
Ι. Η απόφαση C-181/23 του ΔΕΕ Τον Απρίλιο του 2024, το τμήμα μείζονος σύνθεσης του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) εξέδωσε μια απόφαση-ορόσημο για τον δεσμό της ιθαγένειας[1]. Το ΔΕΕ έκρινε ότι το πρόγραμμα citizenship by investment (ιθαγένεια μέσω επένδυσης)...
Εισαγωγή Η διεθνής προστασία των προσφύγων αποτελεί έναν από τους θεμελιώδεις πυλώνες του διεθνούς δικαίου ανθρωπίνων δικαιωμάτων, εδραζόμενη, προεχόντως, στη Σύμβαση της Γενεύης του 1951 και στο Πρωτόκολλο της Νέας Υόρκης του 1967. Υπό το πρίσμα εδραίωσης αυτής της...
Με τον όρο ιθαγένεια νοείται ο δημοσίου δικαίου δεσμός ενός ατόμου με το κράτος, στον λαό του οποίου το άτομο αυτό ανήκει[1]. Καθώς η ιθαγένεια αναφέρεται σε ένα από τα τρία συστατικά στοιχεία του κράτους, τον λαό, οι προϋποθέσεις κτήσης και απώλειάς της καθορίζονται,...
Ι. Εισαγωγή Στις 29 Απριλίου 2025, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (εφεξής: «ΔΕΕ»), εξέδωσε απόφαση επί της προσφυγής επί παραβάσει της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κατά της Δημοκρατίας της Μάλτας δυνάμει του άρθρου 258 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης...
Εισαγωγή H Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) παρέχει στους πολίτες της χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης (ΧΕΑΔ) χωρίς εσωτερικά σύνορα, μέσα στον οποίο εξασφαλίζεται η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων, σε συνδυασμό με κατάλληλα μέτρα που αφορούν ελέγχους στα εξωτερικά...
Ι. Εισαγωγικές παρατηρήσεις 1. Η πρόσφατη ενωσιακή νομολογία, που βρίσκεται στο επίκεντρο της παρούσας μελέτης, αποτελεί κρίσιμο μέρος του ευρύτερου ζητήματος της ιδιωτικής επιβολής των κανόνων ανταγωνισμού, ένα θέμα που συγκεντρώνει όλο και περισσότερο τη συστηματική...
Η σημασία των δημοσίων συμβάσεων για την οικονομία και την ανάπτυξη, αλλά και ο εγγενής κίνδυνος εμφάνισης φαινομένων διαφθοράς που δημιουργείται από τη διαχείριση δημοσίου χρήματος, έχουν οδηγήσει τον Έλληνα νομοθέτη στη θέσπιση παράλληλων συστημάτων διοικητικών...
Αν το κατεξοχήν ζητούμενο του δικαίου των δημοσίων συμβάσεων αποτελεί το άνοιγμα στον ανταγωνισμό, οι εγγυήσεις διαφάνειας μέσω της δικαστικής προστασίας των οικονομικών φορέων αποτελούν την conditio sine qua non για την επίτευξή του. Για τον λόγο αυτόν, οι ευρωπαϊκές...
«Έπεα πτερόεντα[1]». Με αυτή τη φράση του Ομήρου, επέλεξε να ανοίξει η Γενική Εισαγγελέας Sharpston την πρότασή της στην υπόθεση NH v Associazione Avvocatura per i diritti LGBTI - Rete Lenford[2], υπογραμμίζοντας όχι μόνο τη δυνατότητα του λόγου να προκαλεί...
Παραδοσιακά, λίγο πριν από τις ευρωεκλογές, τα νομοθετικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.) επιδίδονται σε αγώνα δρόμου, προκειμένου να κλείσουν οι πιο σημαντικοί νομοθετικοί φάκελοι που εκκρεμούν. Ένας εκ των πλέον σημαντικών φακέλων πριν την ολοκλήρωση της...
Στις 29.05.2024 δημοσιεύθηκαν δύο νέες Οδηγίες, με αριθμούς 2024/1499 και 2024/1500. Αμφότερες ρυθμίζουν και αναβαθμίζουν τον ρόλο των φορέων ισότητας στη διαλεύκανση παραβάσεων ισότητας στην απασχόληση[1]. Κανένα νομικό σύστημα δεν πρέπει να σταματά μπροστά στη...
Ι. Η εκτέλεση του ενωσιακού δικαίου ως άσκηση συνεργατικού ομοσπονδισμού H συζήτηση για τη συνταγματική φύση της Ευρωπαϊκής Ένωσης σπανίως είναι ανεπίκαιρη. Ανατροφοδοτείται άλλωστε διαρκώς από τις εξελίξεις, άλλοτε τις πολιτικές και άλλοτε τις νομικές. Οι πολιτικές...
I. Εισαγωγικές επισημάνσεις H Συνθήκη για τον Χάρτη Ενέργειας (στο εξής: ΣΧΕ) είναι μια μεικτή διεθνής συμφωνία που θεσπίζει ένα πολυμερές πλαίσιο για την προώθηση της μακροπρόθεσμης συνεργασίας μεταξύ των συμβαλλομένων μερών στον τομέα της ενέργειας. Στην ουσία,...
Δεν μπορεί σήμερα να αμφισβητηθεί με αξιώσεις σοβαρότητας ότι το φαινόμενο της παγκόσμιας κλιματικής αλλαγής θέτει την ανθρωπότητα στο σύνολό της σε κίνδυνο[1]. Η κλιματική κρίση είναι συνέπεια μια αλυσίδας παραγόντων. Η αύξηση των ανθρωπογενών ιδίως εκπομπών αερίων...
Θα πρέπει να έχουμε συνείδηση ότι η Ευρώπη είναι μονόδρομος για την υπεράσπιση των κοινωνικών δικαιωμάτων. Σε πραγματικό επίπεδο προστασίας των τελευταίων, την εποχή της παγκοσμιοποίησης, έχει αναδειχθεί το διεθνές και περιφερειακό πεδίο. Άλλως, ματαιοπονούμε. Το...
Πώς θα αναμορφωθεί ο χάρτης της ανώτατης εκπαίδευσης στην Ελλάδα από την εφαρμογή του Ν. 5094/2024[1] που προβλέπει την ίδρυση Νομικών Προσώπων Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης (ΝΠΠΕ); Θα εφαρμοστεί ο νόμος αυτός ως έχει, θα ακυρωθεί ως αντίθετος με το Σύνταγμα ή θα...
Στις 13 Μαρτίου 2024 δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ Α΄ 39/2024) ο ν. 5094/2024 με τίτλο «Ενίσχυση του Δημόσιου Πανεπιστημίου - Πλαίσιο λειτουργίας μη κερδοσκοπικών παραρτημάτων ξένων Πανεπιστημίων». Πρόκειται για τον πολυσυζητημένο νόμο που επιτρέπει...
Στη διάλεξή μου το 2021, με θέμα «Οι μεταπτώσεις του Κράτους Δικαίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση», είχα τονίσει την έλλειψη βούλησης ή ικανότητας εκ μέρους των ευρωπαϊκών και εθνικών αρχών να επιτύχουν τον στόχο της ενίσχυσης του Κράτους Δικαίου με συνεκτικό, συστηματικό και...
Σε διθυραμβικούς τόνους, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε στις 20 Δεκεμβρίου 2023 την επίτευξη πολιτικής συμφωνίας – μετά από οκτώ σχεδόν έτη διαπραγματεύσεων – μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την μεταρρύθμιση του Κοινού...
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με ψήφισμα που ενέκρινε στις 7 Φεβρουαρίου 2024, εξέφρασε «σοβαρές ανησυχίες για τις πολύ σοβαρές απειλές κατά της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ελλάδα».[1] Αν και η διατύπωση που επελέγη μπορεί να μην...
Με την απόφαση Achmea της 6ης Μαρτίου 2018, το τμήμα μείζονος συνθέσεως του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (εφεξής: ΔΕΕ), αποφαινόμενο επί προδικαστικών ερωτημάτων που τέθηκαν ενώπιόν του από το Ανώτατο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο της Γερμανίας, διευκρίνισε ότι ρήτρα...
Σε ομιλία του το 2017 για την κατάσταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο τέως Πρόεδρος της Επιτροπής Jan-Claude Juncker τόνισε ότι «[τ]ο κράτος δικαίου δεν αποτελεί προαιρετική επιλογή στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Είναι αναγκαία συνθήκη».[1] Πράγματι, στα χρόνια που ακολούθησαν,...